به یک سخنرانی در کیبوتس دعوت شده بودم. مسلما موضوع درباره ایران بود. به علت مشغله زیاد، به ویژه از روزی که بحران پس از انتخابات ریاست جمهوری در ایران آغاز شده، ناچار هستم بسیاری از درخواست ها برای سخنرانی در مجامع و محافل را رد کنم. ولی دو مورد هست که من هرگز به این دعوت پاسخ منفی نمی دهم: کیبوتس ها و دبیرستان ها.
در این جا حتما می پرسید که کیبوتس Kiboutz چه معنی دارد و به چه نوع نهادی اطلاق می شود. این، نام یک نوع آبادی اشتراکی در اسرائیل است که شاید ایده آل ترین و پیشرفته ترین نوع سوسیالیسم را عملی می کند. در کیبوتس پول وجود ندارد و اموال عمومی متعلق به همه است و هر کس شغلی در چارچوب کیبوتس دارد و همه با هم مساوی هستند و از حقوق برابر برخوردار می باشند. درآمدهای کیبوتس در یک صندوق عمومی گردآوری می شود و برای مصرف عموم است. شعار کیبوتس این است: "از هر کس به میزان توانائی او ، و به هر کس بر حسب میزان نیاز او". یعنی، هر کس تا آن جا که در توان دارد کار می کند و هر اندازه که نیاز دارد از امکانات عمومی کیبوتس بهره می گیرد.
کیبوتس حدود یک صد سال پیش به وجود آمد و بنیان گذاران آن افراد سوسیالیستی بودند که می خواستند برابری را در جامعه برقرار سازند.
برپائی کیبوتس بخشی از فعالیت سازنده جنبش تجدید حیات ملی یهود (صیونیسم) بود که در آن هنگام هدف آن پایه گذاری یک جامعه پیشرفته و عادلانه و به وجود آوردن امکاناتی بود که بتواند اساس برپائی دوباره کشور مستقل اسرائیل قرار گیرد. آن ها در کنار احداث مدارس و درمانگاه ها و باشگاه های ورزشی و سازمان دفاع از حقوق کارگران و دیگر تشکلاتی که مورد نیاز یک کشور مستقل و امروزی است، واحدهائی نیز به نام کیبوتس برپا کردند که به کار کشاورزی بپردازند.
ده ها کیبوتس در زمین های بایر و به ویژه در نقاط دور دست کشور اسرائیل برپا گردید و از آن جا که اعضای کیبوتس افراد روشنفکر و تحصیل کرده و صیونیست های معتقد و سوسیالیست های دوآتشه بودند، توانستند بهترین نوع مزارع کشاورزی و تاسیسات دامداری و مرغداری کشور را برپا کنند و با آن که اسرائیل یک سرزمین نسبتا بایر است و منابع آبی بسیار محدود دارد، سطح تولید کشاورزی در اسرائیل به مرحله ای رسید که نه تنها نیازهای داخلی مردم را تامین می کرد، بلکه امکان می داد مقادیر زیادی از محصولات کشاورزی به کشورهای دیگر نیز صادر شود.
سالیان دراز، صادرات کشاورزی یکی از مهمترین منابع دریافت ارز خارجی برای اسرائیل بود. البته این وضع اکنون تغییر کرده و صنایع الکترونی و وسائل کامپیوتری و نرم افزاری اسرائیل است که یکی از مهمترین منابع ارز خارجی کشور را تشکیل می دهد و جایگزین صادرات کشاورزی شده است.
کیبوتس ها نه تنها در امور کشاورزی پیشگام بودند، بلکه در عرصه هنر و ادبیات و امور اجتماعی و کارگری نیز همیشه نقش چشمگیری ایفا می کردند و بهترین فرماندهان ارتش اسرائیل و همچنین خلبانان نیروی هوائی، تحصیل کرده و بزرگ شده کیبوتس بودند.
اسرائیلیان هنوز به یاد دارند که داوید بن گوریون پایه گذار اسرائیل مدرن عضو کیبوتس بود و هنگامی که از نخست وزیر کناره گیری کرد، به کیبوتس بازگشت و سال های پایانی زندگی خود را در همان جا گذراند و به پرورش گوسفند پرداخت و در همان جا نیز به خاک سپرده شد.
یکی از اعضای مشهور کیبوتس یگال الون وزیر امور خارجه اسرائیل در سال های دهه شصت میلادی بود که در کیبوتس زندگی می کرد و هر ماه یک بار به نوبت خود باید در سالن غذا خوری کیبوتس بعنوان پیشخدمت کار کند و هنگامی که گروهی از دیپلمات های خارجی به دیدن کیبوتس دعوت شدند، گارسونی کردن وزیر خارجه برایشان شگفت آور بود.
این ها همه را در مسیر طولانی از اورشلیم به کیبوتس "ایلوت" Eilot در ذهن خود مرور می کردم. فاصله ای به اندازه تهران به همدان است و از کنار دریاچه نمک (بحرالمیت) می گذرد و بخش عظیم آن در بیابان برهوت جنوب اسرائیل (صحرای نگب) قرار دارد.
در دهه های اخیر با تغییر و تحولی که در جهان به وجود آمده و روند گلوبالیزاسیون، در شیوه مدیریت کیبوتس نیز تغییرات زیادی رخ داده و برخی از کیبوتس ها جنبه سوسیالیستی را از دست داده و "خصوصی سازی" شده، به این معنی که هر کس بابت شغلی که در کیبوتس دارد حقوق می گیرد که مسلما یکسان نیست و بابت خدمات مشترک (آب، برق، تلفن، غذاخوری، لباسشوئی، برنامه های فرهنگی و هنری و غیره) هرکس باید مبلغ معینی را از درآمد خود بپردازد.
ولی کیبوتس ایلوت (که در فاصله دو کیلومتری از شهر ایلات در جنوب اسرائیل قرار دارد که یکی از جاذبه های مهم گردشگری کشور است) هنوز همان هویت سوسیالیستی را در سطح گسترده حفظ کرده و اعضای آن از حقوق برابر برخوردار هستند.
دیدن یک آبادی سرسبز و پیشرفته در بیابان جنوب اسرائیل که در آن جا هوا از آبادان و خرمشهر گرمتر است (و در تابستان در ساعات ظهر به 45 درجه نیز می رسد) شگفت آور است.
اهالی ایلوت کمتر از گذشته به کار کشاورزی می پردازند – زیرا رشته های پردرآمدتری وجود دارد. آن ها در کنار کشت زمین و دامداری و پرورش انواع میوه های مرغوب، به رشته هتلداری نیز می پردازند. در داخل کیبوتس اطاق هائی را برای پذیرائی از گردشگران برپا کرده اند که دارای وسائل راحتی اولیه می باشد و گرچه همانند هتل مجلل نیست، ولی به امکانات لازم مجهز می باشد. در ماه های زمستان هوا در این ناحیه بسیار معتدل است و در بهار و پائیز نیز چندان طاقت فرسا نیست و از این نظر شهر ایلات که در کنار خلیج قرار دارد، به صورت مهمترین مرکز گردشگری اسرائیل در آمده و کیبوتس ایلوت نیز از این نعمت بهره می برد.
در بخشی از زمین کیبوتس، با کمک یک شرکت سرمایه گذاری، یک هتل مجلل برپاشده که مهیمانان اطاق های نسبتا ساده کیبوتس می توانند از استخر و جکوزی و سونا و سایر امکانات تفریحی آن هتل نیز به رایگان استفاده کنند.
شب سخنرانی درباره ایران، علاوه بر اهالی کیبوتس ایلوت که طبعا تشنه شنیدن مطالب تازه ای درباره رویدادهای آن کشور هستند، اهالی یک کیبوتس دیگر به نام گروفیت Grofit نیز که در فاصله چهل کیلومتری از شمال ایلوت قرار دارد به ایلوت آمده بودند. در بین حاضرین، از جمله ژنرال نیروهای ذخیره موشه (بوگی) یعلون وزیر سیاست های راهبردی اسرائیل دیده می شد که او نیز مسلما به امور ایران توجه ویژه ای دارد.
ژنرال یعلون که در گذشته رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل نیز بوده، با همسر خود و بدون بادی گارد به این جلسه آمده بود.
یکی از پرسش های خانم او آن بود که خود ملت ایران نسبت به اسرائیل و ملت آن چه فکر می کنند، که پاسخ همیشگی به این پرسش آن بود که حساب ملت خوب ایران را باید از حساب رژیمی که بر آن کشور مسلط شده است جدا دانست و بسیاری از ایرانیان خواهان دوستی با اسرائیل و هر ملت دیگری در جهان هستند.
در پایان سخنرانی ژنرال یعلون پیش از خداحافظی و در گفتگوی خصوصی این ارزیابی را تائید کرد و یادآور شد که چند سال پیش هنگامی که یک هواپیمای مسافری ایرانی توسط یکی از میهمانداران هواپیما ربوده شد و به ناچار در اسرائیل فرود آمد، او (یعلون) به دیدن ربوده شدگان رفت و با چندین تن آنان گفتگو کرد و همگان تاکید کردند که ملت ایران خصومتی با اسرائیل ندارد و دو کشور در گذشته با هم دوست بوده و همکاری های ثمربخشی داشته اند. ژنرال یعلون تعریف کرد که ده ها نفر از مسافران هواپیما، در عین حال که نگران بازگشت به وطن و به آغوش خانواده خود بودند، اصرار داشتند که در مدت کوتاهی که تا ترتیب دادن پرواز بازگشت باقی مانده، آن ها را به دیدن ایلات و اورشلیم و دیگر شهرهای اسرائیل ببرند، که این همه درباره آن شنیده ولی بخت دیدن آن را نداشته اند.
نوشتۀ: منشه امیر – اورشلیم
